ค้นคว้ารวบรวมและเรียบเรียง
โดย นายสุรจิตต์ แก้วชิงดวง

  การจะเลือกใครก็ตามให้มาทำหน้าที่แทนเจ้าของกิจการ ไม่ว่าผู้ที่ได้รับเลือกนั้น จะอยู่ในฐานะลูกจ้างหรือผู้แทน/ตัวแทน ก็ตาม สิ่งที่เจ้าของกิจการควรคำนึงถึงก็คือ จะให้บุคคลเหล่านั้น ทำอะไรมีหน้าที่ความรับผิดชอบอย่างไร

  ดังนั้น การจะได้คณะกรรมการการสหกรณ์ ที่มีคุณภาพจึงขึ้นอยู่กับว่า สมาชิกซึ่งเป็นเจ้าของสหกรณ์จะต้องเข้าใจถึงหน้าที่และความรับผิดชอบของคณะกรรมการ อย่างแท้จริง ซึ่งโดยทั่วไปแล้ว จะมีการระบุไว้ในข้อบังคับของแต่ละสหกรณ์ อย่างไรก็ตามในหนังสือชื่อการบริหารสหกรณ์ ซึ่งแต่งโดย ผศ.ผศุ สัตถาภรณ์ ได้แยกแยะไว้อย่างน่าสนใจ จึงขอนำมารวบรวมไว้ในที่นี้

คณะกรรมการดำเนินการ

  คณะกรรมการดำเนินการ คือผู้ที่ได้รับเลือกตั้งจากที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์พื่อให้ทำหน้าที่ดำเนินการสหกรณ์แทนสมาชิก กล่าวคือ สมาชิกเป็นฝ่ายดำเนินนโยบายทั่ว ๆ ไป โดยการับรองให้ถือใช้ กฎข้อบังคับของสหกรณ์และดำเนินการทางที่ประชุมใหญ่ประจำปีและการประชุมอื่น ๆ แต่สมาชิกได้มอบหมายความรับผิดชอบให้คณะกรรมการนำนโยบายไปปฏิบัติเป็นหน้าที่ของคณะกรรมการดำเนินการที่จะดูแลรักษาผลประโยชน์ของสมาชิก

  ในการปฏิบัติงานตามนโยบายของสมาชิกคณะกรรมการดำเนินการจะเป็นผู้ตีความนโยบายดังกล่าวและดำเนินการตามที่จะเป็นเพื่อให้นโยบายนั้น ๆ บังเกิดผล คณะกรรมการดำเนินการเป็นฝ่ายกำหนดว่า สหกรณ์จะดำเนินอย่างไรจึงจะเป็นอย่างยิ่งต่อความสำเร็จในการดำเนินงานของสหกรณ์

  อย่างไรก็ตาม ควรให้เป็นข้อเตือนไว้ว่า กรรมการดำเนินการจะกระทำการใด ๆ ก็แต่ในฐานะคณะกรรมการเท่านั้น กรรมการคนหนึ่งคนใดไม่มีอำนาจกระทำโดยเอกเทศ เว้นแต่ได้รับมอบอำนาจจากคณะกรรมการดำเนินการ กรรมการดำเนินการไม่ควรแทรกแซงกิจการของฝ่ายจัดการ เช่น ออกคำสั่งแก่พนักงาน ขอร้องหรือมุ่งหวังประโยชน์จากสหกรณ์ หรือพูดในนามของคณะกรรมการเว้นแต่จะได้รับอำนาจให้ทำเช่นนั้น และไม่ควรช่วยเหลือหรืออำนวยประโ ยชน์ใด ๆ แก่ญาติพี่น้อง

  คณะกรรมการดำเนินการโดยทั่วไปมีความรับผิดชอบ 2 ประการ คือ
      ความรับผิดชอบเกี่ยวกับการดำเนินธุรกิจของสหกรณ์ และความรับผิดชอบต่อสมาชิก

   ความรับผิดชอบเกี่ยวกับการดำเนินธุรกิจ ได้แก่

1. กำหนดวัตถุประสงค์และแนวทางการควบคุมธุรกิจของสหกรณ์

2. แต่งตั้งนิเทศ และถอดถอนเจ้าหน้าที่ออกจากตำแหน่ง พิจารณากำหนดอัตราเงินเดือนและหน้าที่ความรับผิดชอบ

3. แต่งตั้งคณะอนุกรรมการ หากมีความจำเป็น เพื่อศึกษาปัญหาต่าง ๆในการดำเนินงาน

4. เรียกประชุมเมื่อมีความจำเป็นหรืออาจเป็นการเรียกประชุมเมื่อสมาชิกร้องขอตามข้อบังคับของสหกรณ์

5. อนุมัติการตกลงทางธุรกิจเมื่อทำสัญญากับผู้แทนจำหน่ายหรือผู้ค้าส่ง

6. เลือกธนาคารที่จะฝากเงินและมอบหมายบุคคลที่จะลงนามในเช็ค

7. กู้ยืมเงินเพื่อความมุ่งหมายที่กำหนดไว

8. จัดให้มีระบบบัญชีที่สมบูรณ์รายงานเกี่ยวกับการเงิน การตรวจสอบบัญชีและรายงานการประชุมคณะกรรมการดำเนินงาน

  ส่วนความรับผิดชอบที่มีต่อสมาชิกพอสรุปได้ ดังนี้

1. ปฏิบัติงานอย่างเต็มสติปัญญาและความสามารถ

2. เป็นตัวแทนรักษาผลประโยชน์ของสมาชิกโดยยึดหลักวางตนเป็นกลาง

3. คัดเลือกผู้จัดการที่มีความสามารถ

4. รับนโยบายและวิธีปฏิบัติตามแนวทางธุรกิจที่ดี ซึ่งตั้งอยู่บนฐานของการศึกษา และวิเคราะห์ข้อเท็จจริง และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของสหกรณ์ ตรวจสอบติดตามการดำเนินงาน

5. เพื่อพิจารณาว่า ผู้จัดการสหกรณ์ได้ปฏิบัติตามนโยบายของสหกรณ์

6. ศึกษาผลการดำเนินงานของสหกรณ์ เพื่อพิจารณาว่า นโยบายควรจะดำเนินการต่อไป หรือควรเปลี่ยนแปลงแก้ไขประการใด

7. ดำเนินการอย่างแข็งขัน และทุกวิถีทางในการให้ข่าวสารแก่สมาชิก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของกิจกรรม หรือปัญหาต่าง ๆ

8. จัดให้บริการต่าง ๆ ที่มีคุณภาพสูงและไว้ใจได้ และยึดประโยชน์ของสมาชิกเป็นสำคัญอันดับแรก โดยไม่คำนึงถึงว่าตนเองจจะได้รับประโยชน์หรือไม่

9. วางแผนระยะยาวเพื่อสนองความต้องการของสมาชิก

  สำหรับสหกรณ์ของไทยนั้น พระราชบัญญัติ พ.ศ.2511 ได้บัญญัติไว้ว่าให้สหกรณ์มีคณะกรรมการดำเนินการคณะหนึ่ง ประกอบด้วยกรรมการ ซึ่งที่ประชุมใหญ่เลือกตั้งจากสมาชิกเป็นผู้ดำเนินกิจการ และเป็นตัวแทนสหกรณ์ในกิจการอันเกี่ยวกับบุคคลภายนอก เพื่อการนี้คณะกรรมการจะมอบหมายให้กรรมการคนหนึ่ง หรือหลายคน หรือผู้จัดการทำแทนก็ได้

  จากบทบัญญัติดังกล่าว จะเห็นว่าคณะกรรมการดำเนินการเป็นผู้ที่ได้รับเลือกตั้งจากที่ประชุมใหญ่ ให้ทำหน้าที่ในการดำเนินงานสหกรณ์ หรือบริหารงานสหกรณ์ และเป็นตัวแทนของสหกรณ์ ซึ่งหมายความว่า การกระทำนิติกรรมใด ๆ ในนามสหกรณ์ต้องให้คณะกรรมการดำเนินการ เป็นผู้ลงนามในนามของสหกรณ์ แต่คณะกรรมการดำเนินการจะมอบหมายให้กรรมการคนหนึ่งคนใด หรือหลายคนก็ได้ หรือจะมอบให้ผู้จัดการทำแทนก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อบังคับของสหกรณ์ว่าจะกำหนดไว้อย่างไร

  ส่วนในด้านการจัดการสหกรณ์ คณะกรรมการดำเนินการมีบทบาทและอำนาจหน้าที่ในการบริหารจัดการสหกรณ์ ดังนี้

1. ควบคุมการดำเนินงานของสหกรณ์

2. กำหนดนโยบายในการดำเนินงานของสหกรณ์

3. จัดจ้างผู้จัดการที่มีความสามารถ

4. ควบคุมค่าใช้จ่ายและการลงทุน

5. อนุมัติงบประมาณ

6. ควบคุมการเงินและพิจารณาว่ามีเงินเพียงพอหรือไม่

7. ให้คำแนะนำต่อที่ประชุมใหญ่ในการเลือกผู้ตรวจสอบกิจการ

8. ควบคุมการรับสมาชิก